ОРОООК ЦЭЦЭГЧИН

Aливаа улс орон єєрийн vндэсний онцлогт, уух дуртай ундаа дарстай байдаг. Франц улсыг усан vзмийн єргєн талбай, хэдэн зуунаар бахархан бэлтгэж ирсэн амтат дарсгvйгээр тєсєєлєх аргагvй юм. Францын баруун ємнєд нутгаар явж байхдаа Монголын минь єргєн тал хээрийг санагдуулам усан vзмийн жирийсэн ногоон талбайг зэрвэсхэн хараад энэ нутгийн хvмvvсийн уйгагvй хєдєлмєрч болохыг ухааран, хvндэтгэх сэтгэл тєрж билээ.

Олон зууны турш vе дамжин газар шороондоо шvтэн нєхєрлєсєн, нар салхинд борлон тvлэгдсэн усан vзэм тариалагчид тал хээрийн нvvдэлчин Монголоос vл ялгарах болов уу. Ингээд энэ удаа та бvхэндээ Францын хvндэт-амтат дарсны тухай товч єгvvлье. Франц хvмvvс єдрийн болон оройн хоолоо улаан дарсгvйгээр идэхдээ тун ч хойрго. Монголд очсон найз маань нутгийхаа дарсыг уйгагvй хайж байхыг хараад улаан дарс тэдний єдєр тутмын амьдралд салшгvй хэвшил болсон ундаа болохыг мэдэж билээ.

МЭЄ 600аад жилийн тэртээд Эртний Грекийн далайн худалдаачид буюу Посианчvvд Францын зvvн ємнєд нутагт усан vзэм тариалж буй нэгэн овог аймгийг олж илрvvлэн, улмаар газар нутагт нь суурьшиж Посиан хэмээх хотыг байгуулжээ. Одоогийн Марсей хотын vvсэл энэ ажээ. Хэдэн зууны дараа Ромчууд энэ бvс нутгийг эзлэн авсанаар газар тариалангийн салбар, ялангуяа усан vзмийн тариалалт, дарс vйлдвэрлэх арга барил улам єргєжин хєгжсєн байна.

Одоогийн байдлаар L’Alsace, Le Beaujolais, Le Bordelais, La Bourgogne, Le Bugey, La Champagne, La Corse, L’Est, Le Jura, Le Languedoc-Roussillon, La Valйe de la Loire, La Lyonnais, La Provence, La Vallй du Rhфne, La Savoie, Le Sud-Ouest зэрэг бvс нутагт улаан, цагаан, ягаан амтат дарсыг vйлдвэрлэдэг юм байна.

Та бvхэндээ Le Bordelais буюу Bordeaux –ийн амтат дарсны тухай товч сонирхуулья. Францын баруун ємнє зvгт, Атлантын далайн эрэгт орших Bordeaux мужын усан vзмийн тариалалтын талбай 116 679 га хэмжээтэй. МЭЄ I зууны vеэс эхлэлтэй усан vзмийн тариалалт XII зуунд эрчимтэй хєгжсєєр, XIII-XV зуунд Aquitaine-iin бvс нутаг Английн эзэмшилд очсоноор vйлдвэрлэсэн дарсаа Англируу экспортлож эхлэжээ. Дараа нь энэ бvс нутаг Францын эзэмшилд ирсэн боловч улаан дарсаа экспортлосоор, бvр цаашилан хойд Европын орнуудад ч гаргах болж. XVIII-XIX зуунд Bordeauх-ийн усан vзэм тариалалт, улаан дарс vйлдвэрлэлт шинэ техинологи хэрэгжvvлсэнээр чанар сайтай улаан дарс vйлдвэрлж, улмаар Францад, Дэлхийд дуурсах анхны алхамаа тавьжээ.

Энэ мужын єргєн тал нутагт усан vзмийн тариалалт амжилттай хєгжихєд газар зvйн байрлал, хєрсний бvтэц, чийглэг уур амьсгал гэх мэт хvчин зvйлс ихээхэн нєлєєлжээ. Харин энэ мужид байдаг Европын хамгийн том ойн бvс болох Landes хар элсэн хєрстэй тул усан vзэм тариалахад ихээхэн хvндрэлтэй байдаг. Bordeaux-iin хєрсний бvтцийг элсэрхэг, шаварлаг, хатуу шаварлаг, хайргархуу, хайрга чулуун хєрстэй гэж ангилдаг юм байна. Нутаг нутгийн дарс єєрсдийн амт, чанар, vнэр, хольц, нэр, шошиготой байдагчилан Bordeaux мужын амтат дарс ч бусдаас ялгарах нэгэн онцлогтой. Энэ нутгийн улаан дарсыг Cabernet-Sauvignon, Cabernet franc (Зураг 2), Merlot rouge Malbec, жижиг Verdot, Carmenиre, цагаан дарсыг Semillon, Sauvignon, Muscadelle зэрэг усан vзмээр бэлтгэдэг юм байна. 1855 онд эзэн хаан Наполеон III –ын зарилгаар муж бvр єєрсдийн амтат дарсыг танилцуулах хэрэгтэй болж, Bordeaux мужын Худалдааны танхим усан vзэм тариалагчдынхаа 60 гаруй амтат
дарсыг 5 тєрлєєр анх удаа ангилан шалгаруулжээ. Pessac-Lйognan, Sauternes, Barsacs дарс энэ шалгуурыг тэргvvлж байж. Yvнээс хойш шалгаруулалт 10 жил тутамд нэг удаа зохион байгуулагдаж
дарсныхаа амт, чанарыг сайжруулдаг болсон байна. Энэ нутгийн дарсыг нэрлэвэл Haut-Mйdoc”,“Saint-Estиphe”,“Pauillac”,“Saint-Julien” (Зураг 3), “Listrac”, “Moulis”,“Margaux” ,"Bas-Mйdoc" гэх мэт.
Франц хvмvvс хоол бэлтгэхдээ маш няхуур ханддаг. Ирсэн зочиндоо ямар тєрлийн хоол бэлдсэнээс шалтгаалан дарсаа сонгож авдаг. Хоол, дарс хоёроо аятайхан « гэрлvvлж » дєнгєвєл хоолны ширээний ард халуун яриа єрнєж, ойр зуураа хєєрєлдєн мэдээлэл солилцохоос єгсvvлээд, хэн нэгнээс ямар нэг зvйл хvсэх гэж байгаа бол бvтээд л явчих нь тэр. Шинэхэн цагаан дарсыг тахиа болон загасны махтай иддэг бол vхэр, хурга, тугал, цацагт хяруул, гургуул шувууны махыг улаан дарсны хамт иддэг байхнээ. Баяр ёслолын vеэр Sauternes цагаан дарсыг нугасны элэгтэй иддэг. Дарсыг уухаас гадна хоол болон бялуу амтлахдаа ч хэрэглэдэг байна. Франц хvмvvс дарсаа vнэрлэхээс гадна амталж vзээд чанартай чанаргvйг нь маш сайн тодорхойлж чаддаг нь миний гайхлыг тєрvvлж билээ. Бидний шимийн архи, айрагаа таньж чаддаг шиг л мэргэжсэн юм байна гэж бодогддог юм. Ерєнхийдєє дарсны vйлдвэрлэлтээ дагаад мэргэжлийн vйлдвэрлэгч, судлаач бэлтгэхээс гадна дарс амтлагч бэлтгэдэг тусгай мэргэжлийн сургуулиуд ч байдаг. Дарс амтлахад 3 алхам байдаг : харах, vнэрлэх, амтлах. Эхлээд дарсаа хундаглан хянуур ажиглан єнгийг нь тодорхойлно. Улаан дарс єнгє нь цайвар улаанаас гvн улаан єнгє хvртэл ялгардаг бєгєєд єнгє нь цайрах тусам дарсны нас залуухан болохыг илтгэдэг. Цагаан дарс цэхэр ногоон єнгєнєєс хvрэвтэр болтлоо єнгє ялгаруулдаг ба єнгє нь гvн болох тусам дарсны амтлаг, настайвтар болохыг илтгэдэг байхнээ. Улаан дарсыг хундаглан бага зэрэг хазайлган дарсны ирмэгийг ажиглахад нил ягаан єнгє ялгарч байвалзалуухан, хvрэн бараандуу єнгєтэй байвал нас бие гvйцсэн дарс болдог. (Зураг 4 )Хундагатай дарсаа эхний удаа гvнзгий амьсгаа аван vнэрлэж, мэдрэх нь дарсны амт чанарыг тодорхойлох нэг шижим болж єгдєг. Шинээр суралцаж буй хvмvvс дарсаа vнэрлээд vгээр илэрхийлж чадахгvйн зовлон байх ч олон удаа єєр єєр дарс vнэрлээд ирэхээр аяндаа хоорондох ялгааг нь салгаж мэддэг болно. Yнэрлэж дуусаад амталж vзэх. Нэг сайн балгаж аваад амандаа тархааж, амтыг нь мэдрэх. Ингээд энэ амт аманд хэр удаан vлдэж байгаагаар дарсыг тодорхойлж болдог байх нь. Ирсэн зочиндоо дарсаа хэрхэн зохицуулж vйлчилэх нь бас л нэг томоохон ажил. (Зураг 5) Шинэхэн, vнэ хямд дарсыг сэрvvн температурт байлгаж зочиддоо vйлчилдэг бол, настайвтар, vнэ ихтэй дарсыг хэт хєргєж vл болох аж. Улаан дарсыг 13-20°C, цагаан дарсыг 9-14°C ягаан дарсыг 9-12°C хэмийн темпертурт байлгаж vйлчилдэг байна. Олон жил хадгалсан дарсыг урьдчилан хагас цагийн ємнє онгойлгож бэлтгэхээс гадна тундасыг нь шvvж авах зорилгоор дахин савлаж ч бэлтгэж болно. Улаан дарсыг єргєн хvрээтэй, бэлхvvсээрээ пагдгар хундаганд, цагаан дарсыг гонзгой, амсар нь цvлхэгэр нарийн хундаганд, шуугин хєєсєрсєн дарсыг єндєр, нарийхан хундаганд хундаглаж vйлчилдэг.
Франц улс Дэлхийн нийт дарсны 20,9% -ийг бэлтгэж тэргvvлдэг бол, Итали улс усан vзмийн тариалалт болон дарс экспортлолтоороо Дэлхийд тэргvvлдэг ажээ. Зарим аав ээжvvд xvvхдийг 10 орчим наснаас нь дарс амтлуулж сургадаг ба амралтын єдєр нэг хундага дарс уух эрх олгодог байна. Ерєнхийдєє дундаж франц хvн дарсыг 15-18 наснаас хэрэглэж эхэлдэг ба Парисийхан хєдєєнийхєнєє илvv их дарсанд дурлагч гэж шvvмжилж харагддаг.
Та бvхэндээ Францын амтат дарсны тухай товч єгvvллээ, таалал орших болтугай.